جهان سبز

محیط زیست پاکیزه

ما انسان ها به زیبایی نیازمندیم و آن را دوست داریم . بودن در طبیعت زیبا ما را خوشحال می کند و دوری از آن برایمان ناراحت کننده است . علاقه ما به زیبایی و حفظ آن موجب می شود که وقت زیادی رابرای آن صرف کنیم و اطرافیان را نیز به این امر تشویق نمائیم و مانع کسانی شویم که محیط زندگی مان را آلوده می کنند .
در گذشته ، زندگی در محیط طبیعی کوهستانی ، باغ ها ، جنگلها و مراتع خود به خود نیاز طبیعی انسان به محیط زیبا و پاکیزه را رفع می کرد . آن ها با روش های مختلف از جمله کاشتن درختان در اطراف نهر ها محیط اطراف خود را زیبا و پاکیزه نگه می داشتند .
یکی از مهم ترین چیزهایی که محیط زندگی را آلوده می سازد ، زباله است .
انسان ها در گذشته به روشهای گوناگون زباله ها را از محیط خود دور می کردند ، از جمله:
۱- در آب نهرها و رودخانه می ریختند .
۲- در منطقه ای خارج از محل سکونت خود جمع آوری می کردند
۳- زباله های خود را می سوزاندند
اگر مردم در دنیای امروز برای حفظ زیبایی و پاکیزگی محیط زندگی از روش های قدیمی استفاده کنند ممکن است برای خود و دیگران مشکلاتی به وجود آورند . مثلاً اگر برای زیبا کردن محیط ، هر درختی را در هر مکانی بکاریم ممکن است در مسیر رفت و آمد مردم و اتومبیل ها مشکلاتی به وجود آید . در جوامع امروزی نمی توان از روش های قدیمی برای جمع آوریی زباله ها استفاده کرد زیرا روزانه وقت زیادی به هدر می رود و مردم قادر نخواهند بود وظایف خود را در جامعه به خوبی انجام دهند .

سفارش قرآن به پاکیزگی
از ویژگی های آیین مقدس اسلام، توجه دادن انسان ها به مسئله مهم پاکیزگی و نیز تأکید بر حفاظت محیط زیست از آلودگی هاست. وقتی در قرآن کریم می خوانیم که «خداوند پاکیزگان را دوست دارد»، یا می بینیم که در متون اسلامی، نظافت، جزئی از ایمان تلقی شده، به اهمیت قضیه بیشتر پی می بریم. در قرآن مجید آمده است که «خداوند نمی خواهد برای شما زحمتی ایجاد کند؛ بلکه می خواهد شما را پاکیزه گرداند و نعمت خود را بر شما تمام کند». اینها همه، نشانه اهتمام قرآن کریم به پاکیزگی و دوری از انواع آلودگی هاست.

استفاده معقول از منابع طبیعی
تحقیق و بررسی مستمر درباره مسائل محیط زیست، آدمی را به استفاده معقول از منابع طبیعی هدایت می کند. ضرورت چنین برخوردی، زمانی آشکارتر می شود که در نظر آوریم انسانِ امروز، به ویژه با دست یابی به موفقیت های علمی و صنعتی و تسلط بر طبیعت، خویشتن را مالک مطلق همه کره زمین و منابع حیاتی آن می داند، و چه بسا هرگز به این فکر نمی افتد که نسل هایی هم در آینده وجود خواهند داشت که باید از این سفره گسترده آفریدگار بهره مند گردند. لذا می بینیم که خودسرانه و بی رحمانه به همه منابع حیاتی و زیست محیطی حمله ور گردیده، آنها را تار و مار می کند و محیط زیست را به طرز وحشتناک نابود می کند و حتی پا را از این هم فراتر نهاده و زندگی نسل فعلی را نیز به خطر می اندازد. امید است با استفاده صحیح از منابع طبیعی، زمینه بهره بردن نسل های آینده از این منابع حیاتی و خدادادی فراهم شود.
حفاظت محیط زیست، وظیفه همگانی
آلودگی محیط زیست از اوایل قرن بیستم شروع شد ولی در همان اوان، فقط عده محدودی از مردم از قبیل معدنچیان و کارگران کارخانه ها در معرض خطر بودند. ولی امروزه تمام مردم جهان به طور عام و مردم کشورهای صنعتی به طور خاص در معرض زیان های ناشی از آلودگی محیط هستند. بنابراین، مبارزه با آلودگی محیط زیست، عزم جهانی را می طلبد و باید تمام کشورها در این مبارزه نفس گیر سهم فعال داشته باشند در کشور اسلامی ما نیز مبارزه با این پدیده جهانی، وظیفه تمامی افراد جامعه است. هر فرد به لحاظ وظیفه اسلامی و انسانی، مسئولیت دارد که به منظور تقلیل آلودگی محیط، به خویشتن و جامعه کمک نماید تا از این طریق بتوانیم به اهداف اسلامی و انسانی خویش دست یابیم و جامعه ای سالم و با نشاط داشته باشیم.

حفظ نعمت ها و جلوگیری از تخریب طبیعت
حفظ نعمتها از مهم ترین مسائل حیاتی جامعه است. انسان باید از تخریب و هدر دادن دارایی ها دست بردارد و برای آینده خود و هم نوعانش، به ترمیم، تکمیل و حفظ نعمت ها بپردازد. طبیعت نیز یکی از نعمت های الهی است و انسان وظیفه دارد در حفظ و توسعه آن بکوشد. امام صادق علیه السلام فرمود: «انسان به کاشتن، آب دادن و مواظبت کردن از درخت مکلف شده است». مقام معظم رهبری حضرت آیت الله خامنه ای می فرماید: «برای سبز نگه داشتن کشور بایستی نهضتی فراگیر برپا شود و شکر نعمت، در استفاده هرچه بهتر از امکانات است». در سایه عمل به فرمان امام صادق علیه السلام ، یعنی با کاشتن درخت، آب دادن به آن و مراقبت کردن از آن است که می توان از تخریب طبیعت جلوگیری کرد.

مراقبت از محیط زیست
نگاهبانی از محیط زیست حایز اهمیت است. نخست این که هر فرد به عنوان جزئی از جامعه باید تن درست و نیرومند و سرزنده و بانشاط باشد تا بتواند بهتر زندگی خویش را ادامه دهد؛ دوم این که چون زندگی فرد و جامعه به همدیگر وابسته است و ارتباط تنگاتنگ میان این دو برقرار است، هریک از ما علاوه بر وظیفه ای که در قبال سلامت خود داریم، در برابر سلامت جامعه نیز مسئولیت داریم و به همین دلیل باید در زمینه حفاظت محیط زیست، فوق العاده حساس و دقیق عمل کنیم. علاوه براین، باید از این نکته نیز غفلت نکنیم که نسل های آینده هم حق دارند از زیبایی ها و مزایای مادی و معنوی منابع طبیعی و زیست محیطی بهره مند شده و استفاده مطلوب کنند.

پاکیزه نگه داشتن آب
آب، مایه حیات است، ولی همین آب اگر ناسالم باشد ممکن است موجب مرگ انسان شود. چنان که می دانیم مهم ترین عامل حیات انسانی، آب است و زندگی بدون آب، غیرممکن است. در قرآن کریم، آیاتی داریم که رابطه آب را با طبیعت و به خصوص حیات موجودات زنده، و نیز ارزش و اهمیت آب را یادآوری کرده است. ازجمله در قرآن آمده است: «خداوند تمام جنبندگان را از آب آفرید». اینها همه نشانه ارزش و اهمیت این نعمت خدادادی است. حال، همین نعمت خدادادی که مایه حیات انسان و حیوان است، اگر با عوامل آلوده کننده مواجه شود، علاوه بر این که به سلامت و زندگی انسان ضربه می زند، موجودات آبزیِ گیاهی و حیوانی را هم نابود می سازد. لذاست که می بینیم دین مقدس اسلام به نظافت آب اهمیت فراوان داده و برای پاکیزه نگه داشتن آن، دستورهایی صادر کرده است.

عوامل آلوده کننده آب
آب دریاها با مواد بالقوه خطرناک مانند نیترات ها که بیشتر، از شست وشوی کودهای شیمیایی و فاضلاب ها حاصل می شوند و فلزات سنگینی مانند جیوه و کادمیوم و سایر مواد خطرناک آلوده می شود. وارد شدن فضولات کارخانه ها و آشغال و زباله های مختلف در آب ها، باعث آلودگی آنها می گردد. مهم ترین عوامل آلوده کننده آب ها عبارتند از: فاضلاب های خانگی و شهری، پس آبها و مواد زاید صنعتی، مواد زاید کشاورزی (نظیر کودهای شیمیایی و سموم)، مواد پاک کننده، مواد شیمیایی و معدنی، مواد معلق و رسوبات، نفت و مشتقات آن، آلودگی های میکروبی و حرارتی. نکته شایان توجه آن است این آلودگی ها می تواند حتی به آب های زیرزمینی نیز وارد شود که در این صورت آثار زیان آورتری را دربرخواهد داشت.

اهمیت هوا
می دانیم که همه موجودات زنده برای تنفس به اکسیژن هوا نیازمندند. هوا چیزی است که باید با دقت و احتیاط خاصی مراقب آن باشیم. اگر به خاطر بیاوریم که هر انسان، روزانه در حدود دوازده هزار لیتر هوا تنفس می کند، آن وقت متوجه می شویم که چرا تمیز نگاه داشتن هوا این قدر اهمیت دارد.

فواید درخت
ارزش درخت تنها به چوب و میوه آن نیست، بلکه در لطافت هوا، حفظ خاک و گردش آب در طبیعت هم تأثیر فراوان دارد. «در ایران مناطق وسیعی وجود دارد که به علت قطع درختان طبیعی، به شنزار تبدیل شده است. در موقع وزش باد، این شن ها به حرکت در می آیند و بسیاری از مزارع و خانه ها و مراتع را می پوشانند. برای حفظ راه ها، کشتزارها و روستاهای کشور، در اطراف این مناطق و برروی تپه های شنی، درخت کاری می کنند تا شن ها تثبیت شده و از پیشروی آنها جلوگیری شود. درخت، آنقدر پرفایده است که مردم، اغلب اوقات، آنها را در محل هایی که درخت خودرو وجود ندارد می کارند. کشاورزان در اطراف زمین های زراعتی و خانه های خود، درخت می کارند تا محصولاتشان را از گزند باد و طوفان حفظ کنند. عده ای هم برای تهیه چوب مورد نیاز، درخت می کارند. درخت را روی تپه ها و زمین های پرشیب هم می کارند، تا بدین وسیله از شسته شدن خاک و جاری شدن سیل، جلوگیری نمایند.»

آثار آلودگی های نفتی در محیط زیست
آلودگی های نفتی مستقیم یا غیرمستقیم در عناصر و منابع زنده محیط اثر گذاشته، باعث از بین رفتن آنی یا تدریجی آنها می شود. بیشترین آثار آلودگی نفتی مربوط به گیاهان کف دریا و جزایر مرجانی است که خود محل مناسبی برای تکثیر و لانه سازی آب زیان و رشد آنهاست. از بین رفتن جوامع گیاهی بر اثر آلودگی های نفتی باعث کاهش جمعیت جانوران تغذیه کننده از گیاهان می شود. لایه های نفت روی آب باعث افزایش جذب نور آفتاب و افزایش درجه حرارت محیط و به هم خوردن روند فعل و انفعالات اکولوژیک و زیستی در محیط می شوند. جانوران آبزی به علت این که دستگاه های تنفسی آنها با لایه ها و قطرات نفت پوشانده می شود، دچار اختلال در سیستم تنفسی شده، خفه می شوند. گاه مشاهده شده است که جانوران دریایی، از جمله ماهیان، به علت قرار گرفتن در منطقه آلوده و عدم امکان فرار از بین رفته اند. اثری که نفت در محیط زیست دریایی و منابع آن می گذارد به طور کلی مربوط به آب های آزاد و اقیانوس هاست، و در محلی مانند خلیج فارس به عللی تأثیر این آلوده کننده ها در محیط زیست بسیار بیشتر و عوارض و خسارات آن بر محیط شدیدتر است.

آلودگی محیط، ارمغان جدید تکنولوژی
توجه انسان امروز به محیط زیست و نگرانی فزاینده در این زمینه از آن جا ناشی می گردد که هرچه زمان می گذرد، آلودگی های زیست محیطی بیشتر نمایان می شود. رشد تکنولوژی پیشرفته امروزی اگرچه باعث دستاوردها و فواید سرشاری است، اما ارمغان جدیدی را نیز به نام آلودگی محیط به همراه داشته است و اگر قرار باشد روند آلوده سازی هم چنان به شکل امروزی آن یا حتی شدیدتر ادامه یابد، مسلما در فاصله زمانی کوتاهی بشر باید منتظر وضعیتی ناگوار برای خود و بسیاری دیگر از حیوانات و گیاهان باشد.

کوشش برای حفاظت محیط زیست
امروزه باید هر کدام از ما، سعی کنیم دست کم خودمان به آلودگی محیط زیست، دست نیازیم و در حد توان در نگاه داری محیط زیستی سالم، برای خود و هم نوعان خود، کوشا باشیم و همواره بکوشیم به بهداشت شخصی بیشتر توجه کنیم و برای مبارزه با آثار ناشی از آلودگی های محیط، خود را آماده سازیم. چنین تلاشی دشوار نیست و با کارهای کوچکی نظیر جلوگیری از دودزایی اتومبیل ها، نکشیدن سیگار، کاشتن درخت، جمع آوری زباله در ظرف های دربسته، نسوزاندن لاستیک و مانند آن در خانه و خیابان،نشکستن شاخه های درختان، پناه بردن به دامان طبیعت و نظایر اینها، ممکن می گردد. چه خوب است که در حفاظت محیط زیست بکوشیم و چه خوبتر، که هم زمان با حفظ کردن وجود خویشتن و جامعه از آلودگی ها، اندیشه و فرهنگ و اخلاق خویش را نیز از آلودگی ها و تباهی ها به دورنگه داریم؛ چرا که مهم ترین موضوعی که به پاسداری از سلامت محیط زیست کمک می رساند برخورداری از فضیلت های اسلامی انسانی است.